Pracownia Fizjoterapii Uroginekologicznej i Urologicznej – Przychodnia Penta Hospitals Lubin Gwarków

Fizjoterapia uroginekologiczna i urologiczna koncentruje się na prawidłowym funkcjonowaniu dna miednicy oraz jego współpracy z mięśniami brzucha, przeponą, kręgosłupem i całym układem ruchu.

Mięśnie dna miednicy uczestniczą między innymi w:

utrzymywaniu moczu i stolca,
podtrzymywaniu narządów znajdujących się w miednicy,
stabilizacji tułowia,
prawidłowym oddawaniu moczu,
funkcjach seksualnych,
kontroli ciśnienia w jamie brzusznej.

Dolegliwości mogą pojawić się zarówno wtedy, gdy mięśnie są osłabione, jak i wtedy, gdy pozostają nadmiernie napięte. Z tego względu terapia nie zawsze polega na wzmacnianiu. U części pacjentów ważniejsza może być nauka rozluźniania mięśni, poprawa ich elastyczności, normalizacja napięcia i przywrócenie prawidłowej koordynacji. W przewlekłych zespołach bólowych miednicy nauka rozluźniania nadmiernie napiętych mięśni może być istotnym elementem postępowania.

Do pracowni mogą zgłaszać się pacjenci w różnym wieku – zarówno osoby, u których pojawiły się pierwsze niepokojące objawy, jak i pacjenci wymagający rehabilitacji po operacji lub dłuższego prowadzenia terapeutycznego.

Pomoc może być wskazana w przypadku:

nietrzymania moczu,
częstego lub nagłego parcia na mocz,
trudności z utrzymaniem moczu podczas wysiłku, kaszlu, kichania lub śmiechu,
oddawania moczu częściej niż dotychczas,
uczucia niepełnego opróżnienia pęcherza,
bólu w obrębie miednicy, podbrzusza, krocza lub okolic intymnych,
obniżenia narządów miednicy,
dolegliwości po porodzie,
bólu podczas współżycia,
dyskomfortu związanego z blizną pooperacyjną lub blizną po cięciu cesarskim,
powrotu do aktywności po zabiegach ginekologicznych i urologicznych,
nietrzymania moczu po leczeniu chorób prostaty,
potrzeby przygotowania mięśni dna miednicy do planowanej operacji,
trudności z prawidłowym napinaniem lub rozluźnianiem mięśni dna miednicy.

Fizjoterapia dna miednicy jest stosowana między innymi w leczeniu zachowawczym nietrzymania moczu, dolegliwości bólowych, obniżenia narządów miednicy oraz wybranych problemów dotyczących pęcherza i wypróżniania.

Jednym z najczęstszych powodów zgłoszenia się do fizjoterapeuty uroginekologicznego jest nietrzymanie moczu. Dolegliwość może pojawiać się podczas kaszlu, kichania, śmiechu, biegania, podnoszenia cięższych przedmiotów lub wykonywania ćwiczeń.

Problemem może być również silne, trudne do opanowania parcie na pęcherz, któremu czasami towarzyszy popuszczanie moczu.

Odpowiednio dobrany i nadzorowany trening mięśni dna miednicy jest zalecany jako postępowanie pierwszego wyboru między innymi u kobiet z wysiłkowym lub mieszanym nietrzymaniem moczu. Program powinien być dostosowany do możliwości pacjentki i prowadzony przez odpowiednio przygotowanego specjalistę.

Ciąża i poród mogą wpłynąć na pracę mięśni dna miednicy, mięśni brzucha, przepony i całego układu ruchu. Fizjoterapia może wspierać powrót do sprawności po porodzie naturalnym oraz po cięciu cesarskim.

Wskazaniem do konsultacji mogą być między innymi:

nietrzymanie moczu po porodzie,
uczucie ciężkości lub nacisku w pochwie,
ból krocza,
dyskomfort w obrębie blizny,
trudności z powrotem do aktywności fizycznej,
osłabienie mięśni brzucha,
ból pleców, miednicy lub spojenia łonowego,
bolesne współżycie,
obawa przed ponownym rozpoczęciem treningów.

Fizjoterapia nie polega wyłącznie na wykonywaniu ćwiczeń. Może obejmować również naukę prawidłowego oddechu, bezpiecznego wstawania, podnoszenia dziecka, powrotu do aktywności oraz pracy z blizną – zależnie od potrzeb i stanu pacjentki.

Obniżenie narządów miednicy może powodować uczucie ciężkości, ciągnięcia, ucisku albo obecności ciała obcego w pochwie. Objawy mogą nasilać się podczas dłuższego stania, wysiłku fizycznego, kaszlu lub podnoszenia ciężkich przedmiotów.

Fizjoterapia może wspierać leczenie zachowawcze, poprawiać sposób pracy mięśni dna miednicy i pomagać w ograniczaniu czynników zwiększających ciśnienie w jamie brzusznej. Regularne, prawidłowo wykonywane ćwiczenia mięśni dna miednicy mogą pomagać w kontroli objawów nietrzymania moczu i obniżenia narządów.

Ból w obrębie miednicy może wiązać się nie tylko z osłabieniem, lecz również z nadmiernym napięciem mięśni. Pacjentka może odczuwać ból krocza, pochwy, podbrzusza, kości krzyżowej lub okolicy odbytu.

Fizjoterapia dna miednicy może być elementem kompleksowego postępowania w przewlekłym bólu miednicy. Terapia może koncentrować się między innymi na zmniejszeniu nadmiernego napięcia, poprawie elastyczności tkanek, pracy z bliznami, oddechu oraz stopniowym odzyskiwaniu swobody ruchu.

Nietrzymanie moczu może pojawić się po leczeniu operacyjnym gruczołu krokowego. Fizjoterapia pomaga pacjentowi nauczyć się prawidłowo rozpoznawać, napinać i rozluźniać mięśnie dna miednicy oraz wykorzystywać je podczas codziennych czynności.

Terapię można rozpocząć przed planowaną operacją jako formę przygotowania do zabiegu, a następnie kontynuować zgodnie z zaleceniami po jego zakończeniu. Rehabilitacja prowadzona przez fizjoterapeutę specjalizującego się w terapii dna miednicy może wspierać odzyskiwanie kontroli nad pęcherzem po leczeniu prostaty.

Fizjoterapia urologiczna może być pomocna między innymi:

przed operacją prostaty,
po prostatektomii,
po innych zabiegach urologicznych,
przy wysiłkowym nietrzymaniu moczu,
przy trudnościach z kontrolą parcia na pęcherz,
podczas powrotu do codziennej i sportowej aktywności.

Ból może być odczuwany w okolicy krocza, podbrzusza, odbytu, jąder, prącia lub kości krzyżowej. Niekiedy towarzyszą mu trudności z oddawaniem moczu, uczucie napięcia, dyskomfort podczas siedzenia lub dolegliwości związane z aktywnością seksualną.

W takich przypadkach fizjoterapia może koncentrować się na poprawie ruchomości, normalizacji napięcia mięśniowego, nauce rozluźniania i prawidłowego oddechu oraz ograniczeniu czynników nasilających objawy.

Popularne „ćwiczenia Kegla” nie są właściwym rozwiązaniem dla każdego pacjenta. Jeżeli mięśnie dna miednicy są nadmiernie napięte, wykonywanie dodatkowych skurczów bez wcześniejszej oceny może nie przynieść poprawy, a niekiedy może nasilić dyskomfort.

Celem pierwszej konsultacji jest ustalenie, czy mięśnie wymagają:

wzmocnienia,
poprawy wytrzymałości,
nauki prawidłowego rozluźniania,
poprawy koordynacji,
zwiększenia elastyczności,
pracy nad właściwą reakcją podczas kaszlu, wysiłku lub parcia na pęcherz.

Indywidualny dobór ćwiczeń jest istotny również dlatego, że część osób wykonuje ćwiczenia dna miednicy nieprawidłowo – na przykład napina pośladki i brzuch albo kieruje nacisk w dół zamiast unosić mięśnie.

Specjalista może pomóc ocenić technikę i nauczyć pacjenta właściwego wykonywania zaleceń.

Pierwsza konsultacja rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu. Fizjoterapeuta pyta między innymi o:

występujące dolegliwości,
czas ich trwania i okoliczności pojawienia się,
dotychczasowe leczenie,
przebyte operacje,
ciąże i porody,
choroby przewlekłe,
przyjmowane leki,
aktywność fizyczną,
sposób oddawania moczu,
częstotliwość wizyt w toalecie,
wpływ objawów na codzienne życie.

Następnie przeprowadzana jest ocena funkcjonalna. Może ona obejmować między innymi obserwację postawy, sposobu oddychania, pracy mięśni brzucha, ruchomości miednicy oraz reakcji mięśni podczas wykonywania określonych czynności.

Jeżeli jest to uzasadnione, fizjoterapeuta może zaproponować bardziej szczegółową ocenę mięśni dna miednicy. Każdy etap wizyty powinien zostać wcześniej wyjaśniony, a badanie może być przeprowadzone wyłącznie po uzyskaniu świadomej zgody pacjenta. Pacjent ma prawo zadawać pytania, odmówić wykonania wybranego elementu badania lub przerwać je w dowolnym momencie.

Plan terapii ustalany jest indywidualnie. W zależności od rozpoznanego problemu, stanu zdrowia i celu leczenia może obejmować:

naukę prawidłowego napinania i rozluźniania mięśni dna miednicy,
indywidualnie dobrane ćwiczenia,
pracę nad oddechem i współpracą przepony z dnem miednicy,
poprawę stabilizacji i kontroli tułowia,
naukę właściwych nawyków związanych z oddawaniem moczu,
trening pęcherza,
techniki zmniejszające nadmierne napięcie,
pracę z blizną pooperacyjną lub poporodową,
przygotowanie do bezpiecznego powrotu do aktywności fizycznej,
edukację dotyczącą codziennych zachowań wpływających na dno miednicy.

W fizjoterapii nietrzymania moczu wykorzystuje się między innymi nadzorowany trening mięśni dna miednicy, trening pęcherza, ćwiczenia funkcjonalne i modyfikację codziennych nawyków. Terapia powinna być dopasowana do objawów i potrzeb konkretnej osoby.

Pacjent może otrzymać również zalecenia do samodzielnego wykonywania w domu. Regularność jest ważna, ale ćwiczenia powinny być wykonywane zgodnie z ustaloną techniką – większa liczba powtórzeń nie zawsze oznacza lepszy efekt.

Problemy takie jak nietrzymanie moczu, ból podczas współżycia czy dolegliwości po operacji bywają traktowane jako wstydliwe albo jako nieunikniony skutek wieku, porodu lub leczenia. Nie należy jednak zakładać, że trzeba się z nimi pogodzić.

Efekty terapii zależą od rodzaju problemu, jego przyczyny, czasu trwania, regularności ćwiczeń oraz indywidualnej reakcji organizmu. Fizjoterapeuta omawia z pacjentem możliwe cele i kolejne etapy postępowania.

zmniejszyć nasilenie dolegliwości,
poprawić kontrolę nad pęcherzem,
lepiej przygotować się do operacji,
sprawniej wracać do aktywności po zabiegu,
ograniczyć ból i nadmierne napięcie,
poprawić komfort codziennego funkcjonowania,
odzyskać poczucie bezpieczeństwa i pewności podczas aktywności.